Мөңгүн-Тайга: Көдээ черниң башкызы

Чыдат Чодураа Ким-ооловна – күш-ажылчы оруун Тываның база бир ырак-узак булуңундан эгелээн башкы. 2020 чылда Россияга «Көдээ черниң башкызы» программа боттанып, аныяк башкыларны көдээ школаларже хаара тутпушаан, күрүне деткимчезин алыр арганы тургускан. Ынчан Чодураа Ким-ооловна бодунуң күжүн шенээри-биле хары угда ийи регионче документилерин дужааган: төрээн Тывазы база Амур облазы. Ийи регион кайызы-даа ооң кандидатуразын чүүлдүгзүнген, ынчалза-даа ол төрээн чуртун шилип алган. «Ак-Довурак хоорайдан Мөңгүн-Тайга кожууннуң Мугур-Аксы суурунче көжүп келдим. Школаның директору Эремаа Эрес-ооловна Олчей мени чылыг-чымчак уткуп-хүлээп алгаш, дөрт аал чурттаар бажыңның бирээзин аңгылап берген. Мугур-Аксы – ырак-узак, кадыг-дошкун агаар-бойдустуг чер. Мында үргүлчү хат хадып турар, а кыш – узун. Ынчалза-даа суурда амыдырал уламчылап турар. Уруглар школаларда өөренип, улуг улус ажыл-ижинде чайы чок. Долгандыр даглар болгаш ак хар болур. Ол чүүлден арыг-силиг болгаш шыпшың сагышка кирер. Башкы кижиге эң-не кол чүүл – эртеминге ырак болуру база уругларның сонуургалын оттуруп билири. Баштай меңээ бешки классчыларны берген. 2025 чылда уругларым 9-ку классты доосканнар. Математикага шылгалдазын чедиишкинниг дужааганнар. Бисти долгандыр шупту чүве математика-биле харылзаалыг. А башкының кол сорулгазы – долгандыр делегейде бүгү-ле чараш чүүлдерни эскерип, аңаа ынак болурунга уругларны өөредири база математика билиглериниң дузазы-биле ону башкарып болурун билиндирери. Мен уругларга чүгле билигни бээр эвес, а оларны бойдуска болгаш эртемге ынак болурунче сорук киирер дээш кызыдар мен. База бир кол чүүл – классче кирип келирге, уругларның өөрүшкүлүг арын-шырайы. Ол дээрге-ле өөреникчилер башкызын хүндүлээр болгаш үнелээри-дир. Школаның коллективи – демниг болгаш идепкейжи. Чаңгыс аай сорулгаларны чедип алыр дээш демниг ажылдап, эки түңнелдерни чедип ап чоруур бис. Ол ышкаш аныяк башкыларга арга-сүмем кадып, оларның дагдыныкчызы болуп чоруур мен. Мугур-Аксы суурнуң 2 дугаар школазында ажыл-ижим чүгле өөреникчилерге эвес, а коллегаларымга база ажыктыг болганынга бүзүрээр мен. Ук суурнуң өөредилге адырынга киирген үлүг-хуум келир үеде көстүп кээринге идегээр мен» - деп, башкы чугаалаан. Чодураа Ким-ооловна хөй-хөй мөөрейлерниң, олимпиадаларның киржикчизи болуп, шаңналдыг черлерни удаа-дараа ээлеп турганын сагындыраал. #земскийучитель Минобр Тувы