Кванториум – ажыктыг шөлчүгеш
Бо чылдың бир онзагай солун болуушкуннарының бирээзи — Аныяктарның чаа ажыттынган ордузунуң оран-савазында Кванториум деп уругларның технопарыгын тургусканы. Черле ниитизи-биле, Кванториум дээрге бедик технологтуг эт-херексел-биле дериттинген тускай ажыктыг өөредиглиг шөлчүгештер болур. Ол шөлчүгештерге кээп турар уруглар школада өөренип турары физика, химия, география, биология дээш оон-даа өске-даа эртемнеринге даянып, билиин оон-даа улам делгемчидип, хөй-ле ажыктыг немелде билиглерни чедип алыр. Ону теория кырында эвес, а херек кырында практикага холу-биле тудуп, кылып тургаш өөренир.
Кызыл хоорайның төвүнде турар аныяктар ордузунуң оран-савазында турар кванториумда кандыг-кандыг хевирниң квантумнары барыл? Мону сонуургааш, чаңгыс класста өөренип турар эштерим-биле кады аңаа барып, экскурсиялаан бис. Бир дугаарында-ла itквантум — аңаа компьютерге тускай программалар тургузуп, Интернетке медээлерниң камгалалын кылыр болгаш оон-даа өске дыка ажыктыг чүүлдерни өөренир. Ону дыка-ла сонуургадывыс, ында ажылдап турар специалистерден хөй-ле айтырыгларны салдывыс. Олар биске чедимчелиг, солун харыыларны берип, удур бистен база-ла айтырыгларны салдылар. Оларның айтырыгларынга харыы тывары биске бир талазында чиик, өске талазында билбес чүүлдеривис база хөй болган.
Дараазында Геоквантум талазынга кире бээривиске, аңаа бисти долгандыр турар хүрээлелди, ооң тургузуун шинчилеп өөренип, бойдустуң болуушкуннарын шинчилээр болгаш тускай геомедээлер алыр херекселдерни ажыглап өөренир адыр деп тайылбырны кылып берди. Олардан аңгыда, биоквантум, аэроквантум, хайтек деп адырларны база-ла эш-өөрүм-биле дыка сонуургап дыңнадывыс. Шуптузу дыка ажыктыг, келир үеде эртем чедип алырывыста биске идиг болуп, дуза кадар-дыр деп бодумга түңнелди үндүрдүм.
Ынчангаш мен клазымда эштерим-биле Биоквантум деп адырны шилип ап, аңаа бижидип, өөренир деп шиитпирледивис. Бо адырга биология, микробиология, физиология болгаш ботаника, генетика деп солун эртемнер-биле оон-даа чоок таныжар. Каракка көзүлбес делегейни микроскоптар, хроматографтар болгаш оон-даа өске амгы үениң тускай херекселдери-биле шинчилээр. Оон аңгыда, кижилерниң амыдыралын чаагайжыдып, экижидеринге чугула чүүлдерни — ижер сугнуң арыглаашкынынга амгы үениң чаа биотехнологияларын канчаар ажыглаарын, клеткалыг культурлуг үнүштерин канчаар тарып өстүрерил дээн ышкаш херектиг чүүлдерни аңаа өөренип билип алыр болду.
Бистиң шапкын сайзыралдыг үевисте эртем-билигни ханы өөренип билип алзын дээш тургускан Кванториумну чөптүг ажыглап, аңаа барып өөренип, билиглерин улам быжыглап алырын бодумнуң үе-черге эш өөрүмге сүмелеп тур мен.
Ариадна ЧАМЫЯН, 9-ку гимназияның өөреникчизи.
#Дворецмолодежи #аныяктарордузу #чайгыдыштанылга #тыванын_аныяктары
