«Кежээки Тываның» аалчызы: Санкт-Петербург-биле харылзаа

 Аэлита Монгуш — Санкт-­Петербургта тыва землячес­твонуң идепкейжизи. Ол – ук хоорайда аныяктар ортузунда болуп турар солун хемчеглерниң организакчызы. Аэлита – «Кежээки Тываның» ээлчеглиг аалчызы. Аныяктарның дамчыдылгазында чаартылгаларны эскерип болур бис. Бо удаада «Кежээки Тываны» Эртине Куулар биле Юля Борбак-оол башкарып эрттирген. Оларның чугаазын «Тываның аныяктары» солуннуң номчукчуларынга сонуургадыыл. – Аэлита-биле чугаавысты эгелээр мурнунда аныяктарга кыска медээни дамчыдайн. Октябрь 15-тен ноябрь 14-ке чедир бүдүн чуртта чоннуң чизези болуп турар. Аңаа эки турачылар киржип эгелээн. Ам Аэлитаже кичээнгейивисти углаар-дыр бис. Бодуңнуң дугайыңда таныштырып көрем. – Мени Аэлита дээр. Санкт-Петербург хоорайда тыва землячествонуң идепкейжизи болуп турар мен. Ниитизи-биле алырга, амгы үеде Питерниң студентизи мен. – Кандыг мергежилде өөренип тур сен? – Эмчи талазында, ам 3-кү курста мен. – Эмчи черинге өөренирге, берге- дир бе? – Чок, чогум берге эвес, чүгле шуптузунга өй-шаанда четтигер херек. Эки өөренир. – Чүге ыяап-ла Питерни шилип алдың? Москва-даа бар-дыр, Кызылда эмчи колледжизи безин бар. Ол хоорайже сагыш-сеткилиңден тыртып турганы ол бе? – Питерни черле школачы чылдарымдан-на сонуургаар турдум. Ынаар өөренип кирип алгаш, бичии-даа хомудаваан мен. Чер аразы ырак-даа болза, дөмей-ле аңаа өөренип, чурттаары меңээ дыка солун болган. – Питерде тыва землячество-биле харылзааң кандыгыл? – Тыва землячествонуң идепкейжизи болбушаан, ооң даргазының оралакчызы ажылды күүседип турар мен. Аңгы-­аңгы хемчеглерни эрттирип турар бис. Ону бүдүн чылда хуваап алгаш, планын тургускан. Хемчеглер колдуунда бирги курсчуларны «ыдыктаарындан» эгелээр. Оон Чаа чыл, Шагаа байырлалдары дээш улажып чоруп каар. – Школаны дооскан аныяктарга чүнү сүмелээр сен? Чижээлээрге, Мөңгүн-Тайгадан оолдар, уруглар Питерже дужаап кирип алган-дыр? Питерже чоруурда, тыва далганны көвүдедир алыр, артышты уттуп болбас дээн чижектиг. – Питерже чоруурда, чылыг хептер алыр болза эки. Чүге дизе ында агаар-­бойдус өл-шык, үргүлчү өскерлип турар. Бир дугаар чылында чаңчыгып алыры берге. Ынчангаш күш-шыдал херек. – Күш-шыдалды кайыын алырыл? – Тывага эки дыштанып алыры чугула деп бодаар мен. Төрээн чериниң арыг агаары, аржаан суглары кижиге күштү бээр. – Лодойдан айтырыг келди. Мос­кваның база Питерниң землячестволарының аразында хамаарылгазы кандыгыл? – Лодойну ындыг айтырыг салыр деп билдим-даа. Чогум багай хамаарылга бистиң талавыстан черле чок. Харын-­даа Москвага Даңгыналар мөөрейинде Лодой биске национал идик-хеп тып алырынга дыка дузалашкан. Ынчан бис «Меридиан дружбы» деп мөөрейге киржип турган бис. Аңаа тыва чоннуң чараш чаңчылдарын, идик-хевин таныштырып турган бис. Ол Питерге доктаамал эртер бүгү-россия чергелиг мөөрей-дир. Бистиң студентилеривис аңаа доктаамал киржир чаңчылдыг. Ынчангаш Санкт-Петербургтуң землячествозунуң мурнундан Москваның тыва землячествозунга база Лодойга четтиргенивисти илередир-дир мен. – Студентилерниң чыглыр чери бар бе? – Ийе, амгы үеде офизивис бар, ооң адын «Аныяк Тыва» дээр. – Ам база бир солун айтырыг бар. Москваның землячествозу улуг «акыңар» бе азы «дуңмаңар» бе? – Москваның тыва землячествозун бистиң өңнүүвүс деп бодаар мен. Кайывыс-даа дең байдалда. – Москваның землячествозу силерни бичии дуңмазы деп санап турар-дыр. – Чүге ынчаар бодап турарын билбейн тур мен. – Өске землячестволар-биле харылзааңар бар бе? – Колдуунда Москваның студентилери-биле сырый харылзаалыг бис. Чайгы үеде Тывага келгеш, аныяктар шуулганынга киржип турган үевисте, янзы-бүрү мөөрейлерге ужуражыр-дыр бис. – Ам база Москвадан айтырыг келди. Даңгына, Тажы мөөрейинге хамаарылгаңар кандыгыл деп айтырып турлар. Бо айтырыгга бис немептээли: бо чараш мөөрейни организастаа­ры-биле харыысалганы бодуңче ап шы­даар­ сен бе? – Мээң студентилеп эгелээн чылдарымда пандемияның уржуундан Питерге чаңгыс-даа эртпээн. Ниитизи-биле мөөрейни аажок сонуургаар, чарашсынар мен. Ындыг улуг хемчеглер эрттирер арга-дуржулгам чок, ынчалза-даа ону организастаар команда-биле сүмележип тургаш, чүге эрттирип болбазыл? Ол харын-даа дыка солун болгу дег-дир. – Питержилер хөй-ниити чуртталга черлеринге хой өзээр-дир бе? – Хөй-ниити чуртталга черлеринге хой өзээнин билбес мен, ынчалза-даа боттарының чурттап турар квартираларынга бооп болур. Чижээлээрге, үе-үе болгаш-ла, командалар аразында спортчу маргылдааларны эрттирип турар бис. Ооң кол шаңналы – изиг-хан. – Бодуңнуң инста-амыдыралыңны аныяктарга таныштырып көрем. Питерден дыка хөй тыва блогер оолдар бар болгай. Бодуңну блогер мен деп санаар сен бе? Аккаунтуңарда сценарийни кым кылып турарыл? – Ийе, «Ки-контент» бөлүүвүс бар. Силерниң ышкаш Питерде солун, билдингир аныяктардан интервьюларны ап турар бис. Командавыс 3 кижиден тургустунган. Мен, Начын Чорбаа база Алдынай Сат. Боттарывыс дамчыдылга­высты башкарып, операторлап, монтажтап кылып турар бис. Сценарийни боттарывыс белеткеп алыр. Дамчыдылгаларны чаңгыс чер-чурттугларывыстың бажыңнарынче барып тургаш, солун, көрүштүг болурун кызыдар бис. Ындыг-даа болза бодумну блогер деп санап шыдавас мен, инстаграмда аккаунтумну чүгле бодумга кылып турар мен. – Чүге «Ки-контент»? – «Ки» деп сөс бистиң, студентилерниң, аразында экиилежир чаңчылывыс­тан тывылган. – Силер «ки» деп мендилежир силер бе? «Кээ» азы «Кии» эвес. – Ийе, бир кезек үеде тыва студентилер «ки» деп мендилежир турдувус. – Силерниң бөлүүңерни сонуургап көрдүм. Ында солун интервьюларны кылып турган-дыр силер. Чижээлээрге, Москвага эрткен «Даңгына» мөөрейинден. Ону тырттырарынга кым силерге дузалашты азы деткикчилээн кижи бар бе? – Чок, боттарывыс билеттерни садып алгаш, мөөрейни сонуургап көрдүвүс. Бир-тээ чеде берген улус, чараш контентини чүге кылып болбазыл деп бодал-биле киржикчилерден интервьюларны ап турдувус. Интервью киржикчилерниң-даа, организакчыларның-даа сеткилинге таарышкан. – Ам каш харлыг сен? – 20 харлыг мен. – Ам 3-кү курста-дыр сен. 17 харлыг тургаш, улуг хоорайже өөренип чоруптары коргунчуг эвес-тир бе? – Чок, ынчан мээң чанымга ада-ием турган. Авам ында ажылдап турар. – Питерде чуртталга кандыг-дыр, Кызылдан кайы хире ылгалдыг-дыр? – Кызыл дээрге Кызыл болгай, төрээн черивис. Тываже чоок кижилеримге ужуражыр дээш келир-дир мен. Оон аңгыда, төрээн чериниң агаар-бойдузу-даа кижиге күштү бээр. А Питерде мен өөренип турар мен, ында амыдырал хайныгып турар. Аңаа баргаш, хосталганы эскерип болур. – Питерге баарыңга, чүү эң-не берге болду? – Баштай улуг хоорайга чаңчыгып алыры берге болган. Чурттаар оран-сава тып алыры база берге. Оон соонда өөренип, чурттап эгелээш, чоорту чаңчыга бээр. – Санкт-Петербург хоорайның онза-солун черлерин аныяктарга таныштырып көрем. – Эрмитажты көрүп болур, Фин ээтпээнде дыка солун, эрги Санкт-Петербург, парк, Питерниң метрозун сонуургап көрүп болур. – Питерниң амыдыралының дуга­йында чугаалап бергениң дээш четтирдивис, Аэлита. Өөредилгеңге чедиишкиннерни күзедивис. Алена НАН-ХОО. Чуруктарны социал четкилерден алган. Тыванын аныяктары/Молодежь Тувы