Өскелерге сагындырыг кылдыр: кеземчениң төөгүзү

Каа-Хем район судунуң ажылдакчылары шүүгүнүң ажыл-чорудулгазынга хамаарылгалыг солун төөгүлүг чүүлдү парлаан. Кеземче хоойлу-дүрүмүнде яла онаары – кем-херек үүлгедиишкининиң соонда уржууу азы күрүнениң алдынып турар хемчеглери. «Өскелерге сагындырыг кылдыр» деп сөстер А.М. Романов хаанның үезинде-ле тывылган. Ынчалза-даа кем-херек үүлгедикчизинге яла онаар мурнунда ооң буруузун бадыткаар апаар. Амгы үеде кем-херек үүлгедикчизиниң буруузун бадыткаарда, когараан кижилерниң өчүктерин, херечилерни дыңнап тургаш, ооң-биле чергелештир хоойлу ёзугаар көрдүнген барымдааларны ажыглаар. Тываның төөгүзүнде каразыттырган кижини байысаарда, аңгы-аңгы аргаларны ажыглап турган. Чижээлээрге, «Сапсылга» деп аргада ыяш мергелерни хөм хендирлер-биле кошкан. Каразыттырган кижиниң салааларын сапсылга-биле кыстырып, салааларның сайгыттарын дыңзыдыр хүлүп турган. Оон аңгыда өске-даа аргалар турган: «Каракче хыл урары» - аът челин бичииледир хээй кескеш, каракче кудар. «Саактаары» - холдарынга азы буттарынга калбак манзаларны кедирери. Каразыттырган кижи дезер арга чок болур. «Ооргазынга хаг кыпсыры» - каразыттырганның ооргазынга от кыпсыры. «Шивегейлиг кулузуннар кагары – салааларның дыргак аразынче тен киир кадаары. «Сайга олуртуру» - каразыттырган кижини бичии шиш даштар кырынга чанагаш дискек караанга олуртур, шимчээр арга чок кылдыр холдарын адагаштарга баглаары. Хары угда 2-3 кеземче аргаларын безин ажыглап турган. Амгы үеде кеземчениң сорулгазы: шииттирген кижиниң эттинери, катап кем-херек үүлгедирин болдурбазы. Яла онаанырың аңгы-аңгы хевирлери бар: хостуг эргезин казыыры, ыяап-ла, албадалдыг азы эдип-чазаар ажылдар, торгаал дээш оон-даа өске. Материалды Алена Нан-Хоо очулдурган. Чуруктарны социал четкилерден алган.