Айдың МОНГУШ: “Аныяктарның идепкейи – хөгжүлдеге деткимче”

Сураглыг америк башкы Марва Коллинзтиң аныяк­тар дугайында чугаалааны цитатазында ышкаш – “Чедииш­кин боду келбес, ону чүгле эң-не кызымаккай болгаш ажылгыр-кежээ улус чедип алыр” дээни кончуг шын Сураглыг америк башкы Марва Коллинзтиң аныяктар дугайында чугаалааны цитатазында ышкаш – “Чедиишкин боду келбес, ону чүгле эң-не кызымаккай болгаш ажылгыр-кежээ улус чедип алыр” дээни кончуг шын. Шынап-ла, канчаар-даа бодап келирге, чүгле карак-кызыл, шудургу ажылдаар, салып алган сорулгаларын чедип алыр дээн бурунгаар көрүштүг кижилер чедиишкиннерни чедип алыр. Аныяк назын кайгамчык чараш! Чалыы үе кижи бүрүзүнге амыдыралында уттундурбас үени арттырар. Ол дээрге идегелдиң, чаа-чаа ажыдыышкыннарның, төнмес энергияның, планнарның болгаш оларның боттандырылгазының үези. Амгы аныяктарның үзел-бодалдары, бурунгаар көрүжү, идепкейи – хөгжүлдеге улуг деткимче болур дээрзи чугаажок. Солунувустуң бо хүнгү арынында Тывавыстың аныяктарының дугайында чырыдар-дыр бис.   Маадырывыс Айдың Михайлович Монгуш.   — Айдың Михайлович, бодуңарның дугайында таныштырып чугаалаптар силер бе? Каяа төрүттүнген силер, каш харлыг силер? — Мен Тыва Автономнуг Совет Социалистиг Республиканың Таңды кожуунунуң Элегест сумузунга төрүттүнген мен. Амгы үеде республиканың төвү найысылал Кызылда чурттап чоруур мен. 33 харлыг мен. — Кандыг сонуургалдарлыг силер? Хос­туг үеңерни канчаар эрттиреринге ынак силер? — Спортчу туризмни болгаш турисчи походтарны дыка сонуургаар мен. Ол ышкаш стол теннизи меңээ дыка солун. Хостуг үеде турисчи походтар чоруп, солун черлер кезип, бойдус-биле чоок харылзаалыг болуру кижиге дыка ажыктыг болгаш энергияны бээр. — Өг-бүлеңер дугайында чугаалап көрүңерем, өг-бүледе бот-боттарынга кандыг харылзаа, хамаарылганы үнелээр силер? Өг-бүле дугайында кандыг билиишкинниг силер? — Өөм иштин Лариса Пашкоевна дээр, а уруумну Алтына дээр. Ол 3 харлыг, уруглар сады барып турар. Өг-бүле дээрге кижи бүрүзүнүң эң-не эргим, чылыг, чырык өргээзи. Кижиниң өг-бүлези быжыг чөленгиижи болгаш деткимчези болур. Бот-боттарынга хүндүткелди, бүзүрелди үнелээр мен. — Кайда ажылдап турар силер, Айдың Михайлович? — Мен Тыва Республиканың Өөредилге болгаш эртем яамызының кижизидилге, немелде өөредилге болгаш аныяктар политиказының килдизиниң консультантызы кылдыр ажылдап турар мен. — Ажыл аайы-биле кандыг бергелер турарыл база ол бергелерни канчаар шиитпирлээр-дир силер? — Кандыг-даа ажыл-агый угланыышкынында бергелер турар, ынчалза-даа ук бергелерни ажып эртеринге болгаш шиитпирлээринге үе болгаш ажылдың негелделери херек. Шиитпирлеттинмес херек деп чүүл турбас. Аңаа база кижиниң тура-соруу, негелделии база кызымаа улуг рольду ойнаар. — Кижи бүрүзү чедиишкиннерлиг болур, силер кандыг шаңнал-макталдыг силер, Айдың Михайлович? — Эрткен чылын дыка улуг шаңнал алганымга канчаар-даа аажок өөрүүр мен, ол дээрге Россияның Президентизи Владимир Владимирович Путинниң хамчык­тыг аарыг COVID-19 үезинде чурттакчы чонга социал деткимче угланыышкынныг хемчеглер эрттиргени болгаш организастаа­рынга киирген үлүг-хуузу дээш Өөрүп четтириишкини-дир. База ол ышкаш «#МыВместе Бот-боттарынга дузалажылга ниити-российжи акцияның организация­зынга ак сеткилдиг салыышкын» тураскаалдыг медаль база алган мен. Ук медальга Грамота коштунган. — Чоокку үеде кандыг планныг силер? — Кандыг план дээрге, чүгле кызымаккай, шудургу ажылдаар. Сорулгалар база бар, оларны ыяап-ла чедип алыр, эгелеп алган ажыл-херекти эчизинге чедирер. — Кандыг төлевилелдер-биле ажылдаар силер? — Колдуунда ажылым аайы-биле аныяктар-биле харылзаалыг төлевилелдер болуп турар. — Тыва Арат Республиканың 100 чылынга тураскааткан кандыг хемчеглер эрттирип база киржип турар силер? — Бо чылын Тыва Арат Республиканың 100 чылынга тураскаадып, Республиканың немелде өөредилге сайзырадыр төптүң туризм килдизиниң специалистери-биле кады Таңды-Уула дааның шыпшык бажынче үнүүшкүннү кылган бис. Ол база төөгүлүг хемчег болур. — Айдың Михайлович, аныяктарга болгаш өзүп орар аныяк салгалга кандыг күзээшкиннерни болгаш кандыг чагыгларны күзээр силер? — Аныяктарга күзээрим болза, бир дугаарында, быжыг туруштуг, тура-соруктуг, ажылга ынак, кижизиг мөзү-бүдүштүг болурун күзээр мен. Ол ышкаш чуртунуң хөгжүлде-сайзыралынга үлүг-хуузун кии­риштирип, чедиишкинниг ажылдаарын күзедим. Валерия КОНГАР. Чурукту А. Монгуштуң хууда архивинден алган.