«Сүт-Хөл херээ» политиктиг репрессияга таварышканнарга тураскаал

Тываның төөгүзүнге балаттынмас исти артырып турар кожууннарның бирээзи — Сүт-Хөл кожуун. Ооң девискээринге чурттап чораан алдан-маадырларның дугайында төөгүчүлер, чогаалчылар, чурукчулар, композиторлар хөйнү сөглээннер. Оларның маадырлыг чоруун, чырык овурун Виктор Көк-оолдуң «Самбажыында», Степан Сарыг-оолдуң «Алдан дургунунда», Сергей Пюрбюнуң шүлүктеринде, Алексей Чыргал-оолдуң «Маадырлыг симфониязында», Сергей Ланзының чуруктарында көргүзүп, сиңирип каан, эртемден Юрий Аранчынның «Алдан-маадырларның тура халыышкынында» төөгүп каан. Маадырларның тураскаалы Алды-Баштыг Кара-Дагларның баарында, Оргу-Шөлдүң бедик черинде, улус чоннуң хайым оруунуң белдиринде мөңге туружун ээлээн. Ында хосталга дээш демиселчилерниң аттарын алдын үжүктер-биле сиилбип бижипкаан. 
Чоокта чаа, Сүт-Хөл кожууннуң 75 чыл оюн демдеглеп эрттирип турар хүннерде Алдан-Маадыр сумузунда база бир төөгүлүг тураскаал ажыттынган. Ону «Сүт-Хөл херээ» политиктиг репрессияга таварышкаш, сөөлүнде барып агарткан өгбелерге тураскааткан. 
«Актыг черге нүгүлдеткен адалар» Ыргак-оол Байырович Сарыглар (1908-1986), Борбак-оол Даржааевич Ондар (1916-1992)  +ктек-оол Самбугаевич Ооржак (1908-1993) оларның ажы-төлү, салгалдары репрессияга таварышкан өгбелериниң адын мөңгежидип тураскаалды ажыткан черге Сүт-Хөл кожуун чагыргазының даргазы Дайынчы Бавуужапович Ондар, Сүт-Хөл кожууннуң Баштыңы, Төлээлекчилер Хуралының даргазы Юрий Монгушович Бызытпаа, Сүт-Хөл кожуунда Суг-Аксы суурнуң чагырга даргазы, хоочун удуртукчу Кирилл Санчыевич Ооржак, «Алдан дургун» турбазазының удуртукчузу Олег Монгуш болгаш ук сумунуң хоочуннары кээп, байыр чедиргеннер.
Маңаа хоочуннар болгаш өгбелерниң төрелдери, ол үени чурттап эрткен хоочуннар караа-биле көрген сактыышкыннарын чыылган чонга чугаалап турганнар.
Кожуунунуң, сумузунуң сайзыралы дээш сагыш салып чоруур кижилерниң бирээзи, Совет садыгның тергиини, кооперацияның хоочуну +лзей +ктек-ооловна –  +ктек-оол Самбугаевич Ооржактың Кызылда чурттап, ажылдап чоруур ажы-төлүнүң эң улуг уруу, Алдан-Маадыр суурдан ханныг репрессияга таварышкан өгбелеринге тураскаалды тургузар деп эгелээшкинни кылган, тураскаалдың автору ол. Ооң скульптору Александр Чимит-Доржуевич Ондар.  +ктек-оол Ооржак – суурнуң тургузукчуларының бирээзи, партия, совет органнарының идепкейлиг ажылдакчызы чораан. Борбак-оол Ондар – партияның Сүт-Хөл райкомунуң 1-ги секретарынга, колхозтуң шээр мал бригадиринге ажылдап чораан. Ыргак-оол Сарыглар – сумунуң, колхозтуң үндезилекчизи, көдээ Совет даргазынга ажылдап чораан.
 
Олча МОНГУШ
sitemap