ХООЙЛУ КҮШТЕЛГЕН, ЫНЧАЛЗА-ДАА…

(Иштики херектер эргелелиниң чоруткан рейдизинден репортаж)

Чуртувустуң келир үеде көрүжүнче улуг-ла кичээнгей салбайн, хүнүнде думчуун боралап чурттап чоруур сай­гарлыкчылар хөй дээрзи эрткен дыштаныр хонуктарда ИХЯ-ның Кызыл хоорайда Эргелелиниң назы четпээннер инспекциязының инспектору, полицияның майору Людмила Өлчей база полицияның ка­пи­таны  Айрана Комбунуң бол­гаш «Чаңгыс демниг Рос­­сия» партиязының удур­туп турары «Чоннуң хы­налдазы» төлевилелиниң во­лонтерлары-биле кады чо­руткан хыналданың  түңнелинде тодараттынган.

 

«Спирт холумактыг про­дук­­цияларны болгаш эзир­тир суксуннарны садып сай­гарарынга хамаа­рыш­тыр кү­рүнениң өй­леп таарыш­ты­рарының дуга­йын­да» деп Федералдыг Хоойлуда улуг өскерлиишкиннерни киирген. 5 хуудан өрү эзир­тир суксуннарны (янзы-бүрү пиво­лар, коктейльдер дээш…) дыш­таныр болгаш байырлалдар хонуктарындан аңгыда ажыл хүннеринде кежээкиниң 19 шак соонда садары хоруглуг дээрзин ында айтып, бадылаан.  Ооң иштинде назы четпээн уругга таакпы болгаш эзиртир сук­суннар аймаан сатканы дээш торгаалдарның  түңү  эрт­кен чылдардан он катап өскен. Чижээ, эрткен чылын мындыг таварылгаларда садыгжыны 3-тен 5 муң рубльге чедир тор­гаар турган болза, ам ол сан-чурагай 30-ден 50 муңга чедир өскен болгаш, хуу сай­гарлыкчы боду хоойлу-дү­рүмнү хажыдар болза, ону 300-тен 500 муңга чедир торгаар. Хоойлу-дүрүм ол хире шыңгыырап турза-даа, садыгжыларывыстың ха­­маарылгазын дараазында чижектерден көрүп кө­рээ­лиңер.

 Январь 25-те, кежээкиниң 17 шак 35 мин. турда, Кы­зыл хоорайның 50 ду­гаар садыының чанында «Че­буректер» деп хондур ажылдаар бичии киоск ча­нында пиво хойлап алган назы четпээн элээди оолду шагдаа ажылдакчылары эске­рип каан. Оолдуң чанынче чоокшулап чеде бээрге, шы­нап-ла, кара шылыргай хап иштинде 2,5 литрниң «Боль­шая кружка» деп пи­во­ну садып алганы тодара­ттынган. «Назы четпээн чаа-ла 16 харлыг оолга чүге пиво саткан силер?» деп шагдаа ажылдакчылары айтырарга, садыгжы уруг: «бичии кижи деп эскербейн бардым» деп бүзүрелдиг чугаалап кагды. Оон аңгыда дерип каан ба­рааннар, аъш-чем аразында эзиртир суксуннарның чаң­гы­зы-даа делгеттинмээн. Түң­­нелинде ара­га-дары ай­маан чажыт садып турганы илереттинген. Бо киоск бир дугаар эвес мындыг байдалга таваржып турганын садыгжы кыс чажырбайн чугаалады. Олар чаа чылдың эгезинде мындыг хевирлиг торгаалга база онаашкан турган. Бир эвес ам бир катап назы  четпээн элээдилерге эзиртир суксунну садар болза, РФ-тиң КХ-нуң 151 дугаар ста­тья­зының 1-ги чүүлүнге ке­земче херээн оттурары көр­дүнер деп, инспекторлар сагындырган. Ийи дугаар шак-ла мындыг протоколду оң талакы эриктиң дачаларында «Оргаадай» деп бичежек садыг­ның садыгжызынга дол­дурган. Ол база үстүнде садыгжының ышкаш бичии оолду улуг кижи кылдыр көр­генин чугаалаан. Ындыг-даа болза, уламчылаан хы­налда үезинде оң талакы эрик­тиң киоскилеринде ол-ла таланың дачаларының чам­дык бичежек садыгларында назы-хар четпээн хамаанчок, улуг-даа улустарга «ыт ишпес ажыг сугну» сатпайн турар деп билгеш, ону чөптүг чорук-тур деп бодап кагдым.

Үстүнде хыналда ажы­лын чоруткан назы чет­пээн­­нер инспекциязының ажыл­дак­чыларының дүвүрели — элээдилерниң эзирик байдалга кем-херек үүлгедир чоруктары. Ынчалза-даа бир чамдык ки­жилер бо бүгүге шуут удур бо­луп, арага-дарыны чажыт ар­га-биле садып турар болза, бурунгаар бодаары безин кор­гунчуг ышкажыл.

Чамдык аныяктарны, элээ­­дилерни көрүп-даа, дың­­нап-даа чоруурга, эки салдарлыг орукче чүткүп чо­­рууру өөрүнчүг бол­гаш чор­­гааранчыг. Кижи ба­за олар­дан чыда калбайн, амы­дыралдың бергелеринге ораа­жып-даа чорааш, ажыг сугже хандыкшывайн, кара тамыже кирип бар чы­дар эжин үн­дүр соп, аңаа дузалажып, мага-ботту эки чүүлге дадык­тырып, кадык-чаагай чараш чурттаар болза, Тывавыс улам байлакшып, эң-не кадык на­цияларның бирээзи болуп, де­легейге алдаржыыр ийик.

Рейд соонда полицияның капитаны, назы четпээннер инспекциязының ажылдак­чызы Айрана Оолакаевна Комбу бо байдалга  хамаа­рыштыр мынчаар чугаалаан:

 - Бо чоруткан хыналданың үезинде  эзиртир суксуннарны назы четпээн ажы-төлге са­дып-саарып турары илереп, көстүп келген.  Садыгжылар болгаш хуу сайгарлыкчылар федералдыг хоойлу езугаар хөй хемчээлдиг торгаалга онаажыр. Ынчангаш олар моон соңгаар кичээнгейлиг болуп, өзүп орар салгалдарывыс кадык-шыырак болуру-биле, элээди уругларга эзиртир суксуннарны, таакпы аймаан  сатпас дээрзинге бүзүрээр-дир бис.

«ЧДР» партиязының «Чон­нуң хынал­дазы» деп төле­ви­лелиниң во­лонтерлары:

- «Чаңгыс демниг Россия» партиязының мындыг хы­налданы чорудар дээн санал-оналын ИХЯ-ның парлалга албаны деткип, кады ажыл­дажылганы чорудуп турарынга өөрүп тур бис. Моон-даа соңгаар шак мындыг хевирлиг хемчеглер уламчылаар.

 

Белекмаа ХЕРТЕК,

ТывКУ-нуң студентизи.

ЧУРУКТА: ЧДР партиязының волонтеру Чечен Алдынай болгаш полиция ажылдакчылары Айрана Комбу биле Людмила Өлчей.

«ТА», № 5, 2013 чыл февраль 7.

sitemap