2017-2018 өөредилге чылында, 5-ки класстан эгелеп, Найыр Кыргыстың клазының башкызы болуп хүлээп алдым. Класста 12 өөреникчи бар: 9 оол, 3 уруг. 5 класска өөренип келирде, олар шупту дыка чаптанчыг: хөглүг, чазык класс болган. Хөй кезии хөй ажы-төлдүг өг-бүлелерниң уруглары. Найырның ачазы Эдуард Анай-оолович Кыргыс, авазы Кыргыс Байлак Каң-ооловна. Олар — «Хүнчүгеш» уруглар садының ажылдакчылары. Ада-иезиниң аажы-чаңы топтуг-томаанныг. Өг-бүлезинде 4 ажы-төл бар. Ачазы дыка шевер, суурувуска өглер чазаарынга киржип, республика деңнелдиг мөөрейлерге киришкеш, суурувусту алдаржыткан. Байлак Каң-ооловна «Хүнчүгеш» уруглар садында 70 ажыг бичии чаштарга амданныг аъш-чемни кылып берип, повар кылдыр ажылдап турган, амгы үеде ажыл-агый эргелекчизи. Найыр школага авазынга дузалажып, ажыл соонда суун басчып, дажып берип чораан. Ада-иези Найырны биче сеткилдиг, дузааргак, кашпагай аажы-чаңга кижизиткен. Кышкы үеде, бажыңының чанында Ооруг хем кыламалап дошталы бээрге, аңаа кара чажындан тура, Найыр конькилеп, чуңгулап өскен.
Школавыстың оолдарынга хөккейниң чажыдын тренер башкы Каадыр Ховалыгович Бурундукай өөреткен, олар кожуун, республикага 6 дакпыр чемпион болган.
Шагаа байырлалында школа девискээринге эрттирип турар мөөрейлерге: тевекке 50-ден көвейни тепкеш, шаңнадып турган, аът шалбадаарынга 1-ги черни ап турганы онзагай.
Найыр өөренип каапкаш, Алаак-Көп-Сөөк шынаазында аалынче халып баткаш, ында мал- маганын, чылгы малын кадарыпкаш, халып чанып келир турган.
Бичиизинден тура көдээ амыдыралды өөренип алган Найырның кежээ аажы-чаңын магадап, кадарчылап, конькилеп, хүрежип четтигип турганын башкызы мен онзалап демдеглексээр-дир мен.
Ол «Тиилелгениң салюду» уругларның уран чүүл фестивалынга киржип, оолдар ансамблинге ырлааш, танцы-самынга ойнап-самнап киришкеш, школавыс өөреникчилери-биле кады 1-ги черни кожуунга алгаш, Кызыл хоорайга киржир эргени ап турганнар. Республика чергелиг «Шеверлер хоорайы» деп салым-чаяанныг өөреникчилер аразынга мөөрейге база Найыр киржип турган. Сарыг-шокар чонар-даштан «Кулунчакты» чазааш, эки түңнелдиг болган (башкызы Кара-оол Иргитович Бичелдей).
Найырның чылгы малы Алаак сыңмас дешкилежип, өзүп турар. Оларның аразында Бора-Кыр деп улуг аъды чылдың-на чарыштарга киришкеш, «Байзалардан» дүшпейн келгенин чон билир.
Чаңчыл ёзугаар суурувус уруглар хүнүнге тураскааткан хүреш маргылдаазын эрттирер турган. Найыр аңаа хүрешкеш, шаңналдыг черлерни ап турган. Кожуунга тыва хүреш маргылдаазынга 3-кү черни ээлээш, ада-иезин, төрел-дөргүлүнүң сагыш-сеткилин өөрткен.
Найырның кырган-ачазы Айдың-оол Салчак оглу Норбу Ада-чурттуң улуг дайынынга Көп- Сөөк, Алаак малчыннарының мурнундан хөй чылгы малын берип дузалаанын номнарда, солуннарда, төөгүде бижээн.
Найыр Кыргыс — клазының даргазы, ол кижизиг, негелделиг, топтуг-томаанныг, хүндүлээчел өөреникчи турган. Даанган даалгазын албан күүседир. Эш-өөрү Найырны дыңнаар, хүндүлээр.
Онгу классты дооскаш, Тываның политехниктиг техникумунче киргеш, чараш студент амыдыралды көрүп эгелээш, эр кижиниң ыдык хүлээлгезин күүседип, шеригже аъттанган. Дыка-ла шыдаар, быжыг туруштуг болгаш мурнунга салдынган даалганы күүсеткен дидим, коргуш чок өөреникчимге чоргаарланыр-дыр мен.
Өөреникчим Найырны «Вести недели» дамчыдылгага бир дугаар көргеш, өөрүп, сагыш аарып, магадап, чоргаарландым. Кончуг шыдамык, коргуш чок, мерген угаанныг, кара чааскаан дайзыннарга удур тулушкаш, тиилеп үнген дайынчы! Бай-Тайга кожууннуң Көп-Сөөк чуртувустуң Маадыр оглу, өөреникчим Найыр Кыргыска чоргаарланып чоруур мен, ооң маадырлыг чоруу балалбас исти төөгүге арттырган.
Роза Биче-оол, башкызы.
Авторнуң чуруктары
