Культуралар аразының харылзаазын быжыглап, шажын-чүдүлгениң өнчүзүн сайзырадырынче угланган Бүгү-делегейниң IV сарыг шажын шуулганының белеткелдеринге хамаарыштыр Тыва Республиканың төөгү-культурлуг эртинезин кадагалап арттырарынга болгаш нептередиринге тураскааткан улуг мөөрейни чарлаан. Ооң сорулгалары – чоннуң сүлде-сүзүүнүң байлаан бедидери болгаш регионнуң культурлуг чаңчылдарын өөрениринче болгаш нептередиринче аныяктарны болгаш хөй-ниитини хаара тудары.
Удавас болур Бүгү-делегейниң IV сарыг шажын шуулганынга уткуштур Тываның сүзүктүг черлери болгаш сарыг шажынның ыдыктыг им-демдектери, дүрзү-хевирлери-биле холбашкан билдинмес төөгүлерни, тоолчургу чугааларны, угаадыгларны, хууда сактыышкыннарны чыырынче угланган онзагай мөөрейни чарлаан. Субурганнар, хүрээлер, суургалар, күчү-күштүг черлер, дагылгалыг арт-сыннар, аржаан-суглар дугайында болгаш регионнуң сүлде-сүзүктүг амыдыралы болгаш культуразы-биле холбашкан бүгү чүүлдер дугайында чугаалар улусчу архивтиң бир кезээ болуп, келир салгалдарның соруун бедидер.
“Тывамедиабөлүк” холдингиниң директору Надежда Сат мөөрейниң дугайында тайылбырлаан:
“Бо чылын бистиң республикавыска дыка улуг онзагай болуушкун болуп эртер — дөрт дугаар делегей чергелиг буддийжи шуулган. Ынчангаш бистиң “Тывамедиабөлүк” парлалга бажыңы бо улуг болуушкунга боттарывыстың үлүг-хуувусту киириштирер сорулга-биле бир онзагай мөөрейни чарлаарын шиитпирлеп алган. Чүге дизе сарыг шажын Тывада чурттап турар чонувустуң өг-бүле бүрүзүнүң төөгүзүнде бир-ле онзагай черни ээлеп турар болгай. Чижээлээрге, өгбелериниң аразында лама кылдыр өөренип чораан улус бар бооп болур. Ооң кадында чамдык өг-бүлелерде репрессиялар чылдары-биле холбашкан онзагай төөгүлер туруп болур. База сарыг шажын-биле холбашкан тускай үнелиг чүүлдер-биле (реликвиялар) холбашкан төөгүлер база бар. Чижээлээрге, кандыг-бир девискээрде куйларга чажырып турган бурганнар хевирлери азы ыдыктыг чүүлдер дээн ышкаш төөгүлерни мен база бичии тургаш дыңнап чораан мен. Ынчангаш шак-ла мындыг онзагай төөгүлерни чонувуска, келген аалчыларывыска сонуургадыры-биле мөөрейни чарлаан ужурувус мындыг. Номчукчуларывыстың болгаш көрүкчүлеривистиң чорудуп берген төөгүлерин “Шын”, “Тувинская правда” солуннарга, “Тывамедиагрупп” деп электроннуг курлавырывыска чырыдып, чок болза “Тува 24” телеканалга солун кылдыр көргүзер деп шиитпирлеп алган бис. Чонувусту бо мөөрейге идепкейлиг киржирин кыйгырар-дыр бис”.
Тываның сүлде-сүзүглелиниң өнчүзүнге тураскааткан мөөрей 2026 чылдың февраль 16-дан июль 31-ге чедир уламчылаар. Хемчегниң башкарыкчылары республиканың чурттакчыларын болгаш аалчыларын регионнуң сарыг шажын болгаш ыдыктыг черлери-биле холбашкан онзагай төөгүзү, тоолчургу чугаалары, сактыышкыннары-биле үлежиринче чалап турар. Ажылдарны орус-даа, тыва-даа дылдарга хүлээп алыр. Чырыдып турар объектизиниң ады болгаш турар чери тодаргай айыттынган болур ужурлуг. Мөөрейниң киржикчилери кайгамчык шаңналдарны чаалап алыр аргалыг. Тиилекчилерге бирги чер дээш амгы үениң Smart TV-лиг телевизорун; ийиги чер дээш өңгүр смарт-телефонну; үшкүзүнге эптиг планшетти тыпсыр.
“Тывамедиабөлүктүң” медээлер агентилелиниң кол редактору Николай Иванов: «Бо мөөрей бистиң медиахолдингивиске-даа, удавас болур IV делегей чергелиг сарыг шажын шуулганынга-даа кончуг чугула херек, шынап-ла, улуг ужур-дузалыг. Ол Тывада сарыг шажынның сайзыралының төөгүзүнде билдинмейн эрте берген чүүлдерин долдурар. Сөөлүнде мөөрейниң материалдары-биле аңгы чыындыны парлап үндүрүп, ном саңнарынга болгаш өске-даа төөгү объектилеринге шыгжап болур. Ооң дузазында аян-чорукчулар-даа, чурттакчылар боттары-даа республикавыстың төөгүзүн сонуургап, улам ханы билип алыр».
Бо мөөрей Тываның байлак культурлуг өнчүзүн кадагалап арттырарының аргазы болурундан аңгыда, республиканың чурттакчыларының ортузунга бодунуң регионунуң төөгүзүнче сонуургалын оттурар арга болур. Чыгдынган материалдарны культура-чырыдыышкынныг ажыл-чорудулгага, аян-чорук адырынга болгаш чүдүлгениң ёзу-чаңчылдарын нептередиринге ажыглаар. Биске катчыңар! Тоолчургу чугааларыңарны, сактыышкыннарыңарны чугаалап, онзагай төөгүлер-биле үлежип, Тываның сүлде-сүзүүн кадагалап арттырарынга дузалажыңар. Силерниң төөгүңер — бистиң ниити өнчүвүстүң бир кезээ-дир.
