Тываның ажыл-агыйлары мал чеминиң белеткелинче массалыы-биле кирген. ТР-ниң Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызының медеглээни болза, республиканың он кожуунунуң көдээ ажыл-агый бүдүрүкчүлери база хууда дузалал ажыл-агыйлары сиген кезилдезинче кирген. Республика девискээринде 917,2 га сиген шөлдеринде сиген-ширбиилди кезип белеткээнин тус черлерде көдээ ажыл-агый эргелелдери дыңнаткан. 1145 тоннаны, азы ниити пландан 0,5 хуу хөй мал чемин келир кышка белеткээн. Гектардан-на ортумаа-биле 12,5 центнер сиген дүжүдүн кезип турар.
Бөгүнде мал чемин белеткээниниң талазы-биле Каа-Хем кожуун тергиидээн – 520 тонна сиген кестинген. Ооң соонда Бии-Хем биле Таңды кожууннуң сигенчилери чоруп олурар, тус-тузунда 164 база 136,3 тоннаны белеткээн. Барыын-Хемчик, Чаа-Хөл база Чөөн-Хемчик кожууннар 80 хире тонналарны, Эрзин 33 тоннаны, Кызыл кожуун 29, Тес-Хем 20 база Улуг-Хем 15 тоннаны кезип алганнар.
Мал чеминиң белеткелинде 17 чүък машиналары, 31 тракторлар, 45 кадыырлар база дырбааштар, сиген тырый базар 26 машинаны хаара туткан. Хову-шөлдерде 190 кижиден тургустунган 87 бригада ажылдап турар, оларның 33-ү механизастаттынган бригадалар болза, 54-ү хол-биле кезер сигенчилер бригадалары.
Тываның Көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамызы регионда сиген кезилдезинге агаар-бойдус таарымчалыг дээрзин демдеглээн. Барыын кожууннарда сигенниң бедии 40-50 см чедип турар болза, төп кожуууннарда – 50-60 сантиметр. Мал чиир культура аймаан кезеринге таарымчалыг. Чаңгыс черден баштайгы сигенни кескен соонда, август төнчүледир хоолулуг сиген база катап үнүп келирге, сентябрь-октябрьда ийиги кезилдеже кирип болурун специалистер демдеглээн.
Метеорологтар августа регионга элээн чаарын дыңнадып турар болганда, мал чеминиң белеткелин саадатпазы-биле ажыл-агыйлар сиген кезилдезинче идепкейлиг дүрген кирерин сүмелээн. Тыва Республиканың Гидрометерология төвү августа агаарның ортумак температуразы +14-18 градус болуп, хөй чылдарның ортумак көргүзүүнден 1 градус бедик болурун дыңнаткан. Дүнелерде +9-14 градус, а хүндүс +19-24 чедер. Айның ийиги беш хонуунда агаарның температуразы +29-34 градус изиир болза, сөөлгү беш хонукта – дүне +2-7 градус чедир бадар, а хүндүс +10-15 болур. Айда 20-67 миллиметр өл-шык дүжер, хөй чылдарның ортумак көргүзүү хире. Айның ийиги он хонуунда база төнчүзүнде ортумак чаъстаар, чер черлерге чаңныктаар.
Бо чылын малды хүр кыш ажырарынга ниитизи-биле 217 453 тонна мал чемин белеткээри планнаттынган. Оон аңгыда 13 муниципалдыг тургузуглар малга дээш 848 тонна сиген-ширбиилди муниципалдыг курлавырга белеткээр ужурлуг. Чөөн-Хемчик, Бии-Хем, Таңды, Тес-Хем, Улуг-Хем, Чаа-Хөл база Чеди-Хөл кожууннарда көдээ ажыл-агый техниказынга субсидия алганнар 500 тонна республика курлавырын белеткээр.
