Тыва үндезин культура тѳвү ус-шеверлерниң эгелээшкинин деткип, тыва ѳгнүң хемчээлин чаңгыс аайлажыдар айтырыгны сайгарып база чѳптүг шиитпир хүлээп алыр сорулга-биле «тѳгерик ширээни» эрттиргенин төп дыңнаткан.
ТР-ниң культура, арга-арыг яамызының, көдээ ажыл-агый болгаш аъш-чем яамыларының, Улусчу уран ус-шеверлер төвүнүң, Алдан-Маадыр аттыг Национал музейниң, Тываның гуманитарлыг болгаш социал-экономиктиг тускай шинчилелдер институдунуң, Кызылдың А.Б. Чыргал-оол аттыг уран чүүл колледжиниң, А.С. Пушкин аттыг Национал ном саңының, Кызыл кожууннуң «Эврика» деп немелде өөредилге чериниң, Суг-Аксы сумузунда «Салгал» клувунуң, Чаа-Хѳл сумузунуң Ш.Ч. Сат аттыг, Шагаан- Арыгның 2 дугаар, Мугур-Аксының 1 дугаар, Бурен-Хем база Эрбектиң ортумак ниити билиг школаларының тѳлээлери, ус-шеверлер, эртемденнер ѳгнү чазап кылырда ажыглаар материалдар айтырыын, ооң юридиктиг кезээн, чоннуң чаңгыс аайлажыдылгага хамаарыштыр киирген санал-оналын кѳрүп, шынар болгаш хемчээл талазы-биле стандартыны доктаадыр дугайында бирги чыыжын эрттирген.
Ырак кожууннардан кээп шыдаан мастерлер видеохарылзаа таварыштыр ажык чугаага идепкейлиг киржип, боттарының арга-дуржулгазындан барымдааларны база хууда туружун илередиптер арганы алганнар.
Хемчегниң киржикчилери ѳгнүң хемчээлдерин стандартчыдып болурунга чѳпшээрежип, боттуг амыдыралга ооң чедер-четпестерин тодарадыр деп бадылаан. «Төгерик ширээде» кѳдүрген айтырыг чаңгыс хүннүң ажылы эвес, ам-даа келир үеде шиитпирлээр нарын кезектерден бүткен дээрзин чыылган чон бадыткаан.
Кажан шагда ышкаш ол-ла ынаалардан, баганадан, олбук, кудустан, малчын кижиниң тѳккен деринден бүткен чаагай тыва ѳѳвүс бурун хевээр биске база дараазында салгалдарга артып каар. Тыва кижиниң сагыш-сеткилинге оон эргим орду турбас.
Ѳгге хамаарышкан стандартизацияның ужур-утказы – тыва культураны нептередир болгаш ус-шеверлерни деткиир дээн сорулга-биле делгем рынокче шенелде базым болур. Ук айтырыг ажык хевээр, тыва кижи бүрүзү тѳрээн культуразының эдилекчизи, кадагалакчызы, салгакчызы. Төп чѳптүг санал-оналдарны, арга-дуржулга үлежирин манап турар.
Кѳшкүн амыдыралдыг чоннарның ээлеп чурттап чоруур девискээринде ѳг дег коя чүве кайда боор. Малчын чоннуң чурттаар ѳѳн чүс-чүс чылдар дургузунда уран холдар сиилбип, сырып, угулзалап тургаш, амгы үеге чедир ол-ла хевээр бурун олчаан кадагалап берген.
Бѳгүнгү салгакчыларның мурнунда тыва ѳгнү кончуг хумагалыг, чаагай чаңчылдарны сагывышаан, кедизинде келир үениң салгакчыларның соруун күштелдирер от бооп артар кылдыр эдилээр харыысалга дүжүп турар.
Амгы үеде тыва ѳг республиканың ѳѳредилге, эртем болгаш культурлуг сайзыралынга үлүүн киириштирип чоруурунга чоргаарланмас аргажок. Ѳг ам-даа тыва кижиниң чуртталгазында кѳшкүн амыдыралдың база узун тѳѳгүнүң херечизи, ѳг-бүлениң символу болуп артпышаан хевээр. Ынчалза-даа чаңчылчаан тыва ѳгнү кылыр ус-шеверлерни салаа базып санап болур. Ооң ужурундан ѳгнүң хемчээлдерин чаңгыс аайлаары, стандартчыдары негеттинип келген. Доктаадып каан хемчээлдерге кылдынган ѳг «конструктор» ышкаш ус-шеверлерге-даа, ѳг эдилекчилеринге-даа септелге талазы-биле эптиг байдалдарны тургузуп болурун демдеглээри чугула.
Чижээ, хереглекчи бир мастерге ыяш сѳѳгүн, а ѳскезинге кидис шывыын чагыдып, бот-боттарынга ѳй дээрзинге бүзүреп, садып ап болур. Ооң магадылалын чаңгыс аайлажыткан хемчээлдер харыылап турар. Стандартчыткан ѳгнүң хемчээлдеринге даштыкы кидис шывыын шеверлеп кылыры болгаш даараары белен болу бээр. Бүдүрүкчүлерге материалдарны, пөс-таавыны болгаш фурнитураны тода хемчээлге санап алыры белен, ооң-биле чергелештир чарыгдалы эвээжээр аргазы тыптып келир.
Ол-ла чүүл ѳгнүң ыяш ѳзээниң аңгы-аңгы кезектеринге хамааржыр. Чижээ, бир элемент үрелген дижик, бүдүн өгнү эде кылбайн, доктаадып каан стандартка дүүштүр кылып каан белен кезекке солуп болур аргазы тургустунуп келир.
Стандартизация бо-ла ыяштың шынарының, кидисти салыр технологиязының талазы-биле нормаларны доктаадыры-биле чергелештир чоруур. Бо бүгү чүүлдер өгнү улам шынарлыг болгаш ажыглаарынга эптиг болдуруп, ооң сүүзүннүг болгаш функционалдыг ужур-утказы-биле холбашкан чаңчылдарны хевээр арттырар. Ол дээрге үндезин тыва культураны нептередиринге болгаш ус-шеверлерни деткииринче угланган делгем рынокче базым болур.
