КИЖИ БҮРҮЗҮ ОВААРЫМЧАЛЫГ БОЛУРУ ЧУГУЛА!

Хүндүлүг чонувус!

Өрттер дугайында хөйнү бижип, коргузуп турар. Ол дээрге кижиге чагыртпас айыыл-халаптарның би­рээзи.

Өрттерниң эн хөй болур чер­ле­рин билир болгай бис — чурт­талга бажыңнарынга, си­ген шыгжа­мырларынга, автома­шиналар дээш өске-даа албан черлеринге өрттер бо-ла өөскүй бээр. Өрттерниң чедирип турар материалдыг когаралы дыка улуг.

Өөренип турарын шынзылга-биле бадыткаар

 

Өөренип турарын шынзылга-биле бадыткаар

Хүндүскү өөредилге черинде өөренип турар болгаш азырадыкчызын чидиргени дээш күш-ажыл азы социал пенсия ап турар студентилер база сургуулдар өөренип турарын бадыткаар ужурлуг. 18 хардан 23 хар чедир чартык өскус азы бүдүн өскус студентилерге база сургуулдарга пенсия төлелгезин узадып бээр кол негелде — оларнын хүндүскү өөредилге черинде өөренип турары. Ону бадыткадыр кол документ — өөредилге черинден шынзылга болур.

Сонуургалдан олумге чедирип болур айыыл

 «Шупту улус шенеп турган болгай, мен чоонган мен…»

Шак бо хоозун билииш­кин-биле аныяк кижилерни хоран садыгжылары азы анаа кара сеткилдиг, адааргак ки­жилер наркотиктиг буду-мелди ажыглаарынче чыгап болур. А херек кырында ын­дыг эвес болгай — Аме­­риканын Каттышкан Штат­тарынга чоруткан тускай шинчилелдер американ улуг классчы оолдарнын 80 хуузу наркотиктиг бу-­ду­­мелдер ажыглавайн ту­рарын илереткен (ол куру-не­де элээди назылыглар ор­тузунда наркотиктер ажыг­лаар талазы-биле байдал оске сайзырангай курунелерге ден­нээрге шала нарын). Бис­­­тин тыва оолдарнын ара­­зында база наркотиктиг будумелдерни ажыглаар дуга­йын­да чангыс-даа боданмаан угаан-сарыылдыг улус эвээш эвес дээрзи чугаажок. устун- де хоозун суртаалга чугле бодунга бузурел чок, улус аайындан эртпес кошкак кижилер алзыптар болур дээрзин утпас болза эки.

«Наркотикти ийи-чан­гыс ажыглаптарында улуг хора чок болур».

Кок меге. Чангыс азы ийи катап ажыглаан соонда безин чанчыга берип болур наркотиктернин хевирлери бар. Оон ангыда кижи бу­­ру­зунун мага-боду, ор­ганизминин тургузуу, куш-шыдалы ангы-ангы бо­лур чуве толээде, чангыс катап наркотик ажыглаан соонда амы-тынындан чар­лы бээр таварылгалар база эвээш эвес. Шынар чокка уен-даян холумак­тар немеп тургаш, белеткеп каан наркотиктернин чангыс ажыглаанындан кижинин кадыынга, амы-тынынга диргелип келир айыылды хемчээри барык болдунмас.

АВАНАРНЫ КАМНАНАР!

Иелер хунунге тураскааттым

Ава дээрге алдын хун-дур, хуннун изиг херелинден кужур ие холу чылыг. Ава бурузу ажы-тол дээш, оларнын кадыы дээш, шын озулдези дээш, аас-кежии, келир уези дээш уйгу-чыдын чок, могап-шылаарын-даа бодавас, уйгу-дыжын-даа бодавайн, чугле уруг-дарыынын кижизиг болуру дээш бугу кужун салып чоруур.

Ава дээрге бичии чаштарнын келир уези, эртем-билиг чедип алырынга дузалыг, кижизиг мозу-шынар хевирлеттинеринге, кадык толептиг хамаатылар болурунга улуг рольдуг. Аванын ажы-толу торээн чурттунун езулуг шынчы ээлери, камгалакчылары болур болза, аваларга ындыг аас-кежик кайда боор. Аванын чурээ, хан-дамыры ажы-толу-биле тудуш.

Ава хун-буруде ажы-толун сургап хайгаараан орар. Аванын уруг-дарыы дээш улуг куш ундуруп чоруурун чамдык аныяктар конгус билбес. Авазы аарый бээрге ону эмчилетпес-даа, хайгааравас-даа. Авазын камнап-ла чоруур болза, оон кадыы эки болур болза-ла назыны узун болур болгаш уругларынга ургулчу дузалажып орар. Ава кижи ажы-толу дээш амы-дыш-даа корбес.

ЭР КИЖИНИН АТ-АЛДАРЫНЫН КОДЕКИЗИ

Бистер, Тыва Республиканын эр кижилери, боттарывыстын эрге-ажыкта­ры­высты болгаш кузел-чуткулдеривисти илеретпишаан;

— биске чаагай болгаш чоптуг чорукту, бузурелди дамчыткан огбелеривистин тоогуде езу-чанчылдарынга болгаш мозу-шынарынын принциптеринге даянмышаан;

— херээженнернин эргелерин болгаш хосталгаларын эн дээди унелел деп хулээп корбу­шаан, демократтыг ниитилелди сайзырадырын бугуденин хулээп корген прин­циптерин сагывышаан;

— амгы болгаш келир салгалдарнын мурнунга эр кижилернин мозу-шынар кижизи­дилгези дээш бодувустун харыысалгавысты медереп билбишаан;

— Тывада Эр кижинин ат-алдарынын кодекизинин толевилелин кожууннарга болгаш сумуларга эр улус чыыштарынга деткээнин удуртулга болдурбушаан.

Страницы

sitemap