МАРГЫЖАРЫ УРАН АРГАЛЫГ

«ТА»-дан неделяның эң эки сүмези

Өг-бүле ийи кижи доктаамал алгыжар, ындыг байдал шуут чаңчыл апар чыдар болза, чылдагаанын бодамчалыг сайгарып, тодарадып көөр апаар. Маргыштың эгелекчизин колдуунда-ла херээжен кижи дижирин бо-ла дыңнаар бис, психологтар ону бадыткаан дээр.

Кадай кижи чүге-ле ынча дыка хыйланып кээ­рил дээр болза, өг-бүле­зинге оя даяныксаар, улуг идегел-биле аңаа ынаныр. А херек кырында чамдык таварылгада, ындыг эвес апаар-дыр, ынчангаш «эр кижи эвес-тир сен» дей кааптарывыс ында. Мар­гыжарының уран ар­газы база турар дээр, ын­чал­зажок аас-дыл, бот-бот­та­рын сөглежири кымга ажык­­тыгыл, кымга экил? Ийи кижиниң аразында бот-боттарын билчири, хүн­дү-лежип билири, чымчак көрүш, ынакшыл эң кол чүүлдер ол.  Мындыг болзун дээр болза, кандыг болзувусса экил? Ол дугайын чугаалажып көрээлиңер аа, кым-даа хомудавас, хорадавас ужур­луг. Дугурушканывыс ол.

Маргышпас дизе:

— хөлүн эрттирипкен хире болзуңза, эживиске буруувусту мурнай-ла мин­ниривис артык эвес, «чор­гаар мен» деп-даа улуг ту­раланзыңза, баштайгы ба­зымны бодуң кыл;

— чамдык байдалдарда чөп­шээрежип, дугуржуп бо­лурунуң аргазын чөп көрүп бол­бас деп, эр улус херээ­жен кижиниң угаанныын, чүве бодап билир чоруун,   медерелдиин дыка үнелээр болгай;

— байдал оожургап, сок­сазын дээш, кудумчуже үнгеш-даа келгей-ле, ыдыңар бар болза, ону агаарлаткаш келиңер;

— болдунар чүве болза, баш­тактаны кааптыңар;

— амыдыралдан сеткилге эргим, чоок, эң эки болууш­кун сагышка кирзе, оожур­гал ап, албан хүлүмзүрүүр силер;

— «сээңии шын», «Мээңии база шын» дээн сөстер база хуулгаазын болдур ийин.

Эр кижи кандыг

чүүлдерге хөңнү чогул?

Кадайының хөй чу­гаа­лыынга, хыйланыы­ча­лынга;

— чүве бүрүзүнге ыглай кааптарынга;

— эш-өөр дугайында чу­гаа­ларга;

— ооң авазының дуга­йында чугаага;

— оон эш-өөрүнүң дуга­йында эпчок сөстерге;

— бодунга хамаарыштыр док­таамал шүгүмчүлел дыңнаарынга хөңнү чок;

— хөлүн эрттир чуду-кара байдалга (херээжен кижиге хамаарыштыр).

А херээжен улус кандыгыл?

— Олар база-ла ашааның өрү тыртынмас чуду-кара бай­далынга хөңнү чок;

— аамай, кичээнгейлиг эве­зи;

— «ол-бо шын эвес, ону-мону мынчаар кылыр чү­ве-дир дээн янзылыг ко­чуургак, кыжырымак бай­далдыынга;

— бут бөмбүүнге;

— бажыңга дуза, эш чо­гунга (хөйлеңим, укта­рым... кайдал?);

— «...мээң авам ынча ди­ди» дээн сөстерге хөңнү чок.

Өг-бүлеге аас-дыл, мар­гыш бо-ла үнүп келири кым­га-даа билдингир. Доктаамал ындыг байдал турар болза, берге болбайн аан. Оон чай­лаар дизе, сагыш-сет­килден чоок чугаалажып би­лир болурувус, бот-бот­тарывысты хензиг-ле чаа­гай чүүлден мактай каап­тарывыс, улус аразынга бот-боттарывысты шүгүмчүлеш­пезивис, эргим, чоок болу­рувус эргежок чугула.

 

Н. САТ белеткээн, 

"ТА" №28.

Рубрика: 

sitemap