«ХӨЙ-ЛЕ ЧЫЛДЫ КАДЫ ЧУРТТАП КЕЛГЕН СИЛЕР»

 

Куда байырлалы кижиниң амыды­ралында база бир кайгамчыктыг, чырык, чараш байырлалдарның би­рээзи. А «алдын куда» дээрге кандыг-даа өг-бүлениң төөгүзүнде онзагай уттундурбас болуушкуннарның бирээзи болур. Чоокта чаа, июнь 19-туң хүнүнде Тыва Республиканың ХБАБ эргелелиниң Кызылда албанынга Кара-оол Иргитович болгаш Кадыг-оол Дулушовна Успуннарның өг-бүле тутканындан бээр 50 чыл болган юбилейиниң киржикчилери болур аас-кежиктиг болдувус. 

Кара-оол Иргитович Мөңгүн-Тайга кожууннуң Кызыл-Хая су­музунга төрүттүнген. Сургуулдап чораан үелеринде «Тываның аныяк­тары», «Шын» солуннарынга коррес­пондентилеп ажылдап чораан. Оон аңгыда Улуг-Хем, Чаа-Хөл, Мөңгүн-Тайга кожууннарынга башкылап, удуртукчулап чораан. Кадыг-оол Дулушовна Улуг-Хем кожууннуң Кара-Тал сумузунга төрүттүнген. Аныяк чылдарында спортка ынак, хаак, коньки, волейбол, баскетбол дээш спорттуң оон-даа өске хевирлерин сонуургаар чораан. Кадыг-оол Дулушовнаның маргылдааларга чедиишкинниг киржип турганын чаңгыс эвес катап солуннарга чырыдып бижээн. Бир-ле солунга чуруу үнүп кээрге, Кара-оол Иргитович бир-ле дугаар көргеш, кады чурттаар эжин дораан-на эскерип, сонуургай берген. Ол-ла олчаан таныжып, билчип, өг-бүле тудуп чурттай бергеннер. Кара-оол Иргитович биле Кадыг-оол Дулушовнаның бир солун чүүлү - кайызының-даа төрүттүнген хүннери чаңгыс – декабрь 15-те. Чүгле өгнүң ээзи 1942 чылда төрүттүнген болза, өгнүң ишти 1945 чылда төрүттүнген. 

Олар Кызыл хоорайның ХБАБ эргелелинге 1964 чылдың июнь 13-түң хүнүнде бадыланчып алганнар. Оон бээр-ле кончуг таптыг 50 чыл эрткенде, «алдын кудазын» байырлап эрттирип турарлары бо.

Байырлыг хемчегге ХБАБ эрге­лелиниң ажылдакчылары хүндүлүг юбилярларны дараазында одуруглар-биле уткуп алдылар.

Хөй-ле чылды кады чурттап келген силер,

Хөй-ле хөнек кады сыргап ишкен силер,

Хөй-ле кежик кады өөрүп четтирдиңер,

Хөй-ле бакты кады ажып эрткен силер.

Кара-оол Иргитович болгаш Кадыг-оол Дулушовна Успуннар — беш уругнуң, ийи оолдуң төлептиг ада-иези. Амгы үеде уругларын, уйнуктарын база уйнуктарының ажы-төлүн катай санаарга, 30 кижи чедип турарлар.

«50 чыл кады чурттап келген чурт­талгавыстың эң-не кол чедииш­кинни – хөй ажы-төлүвүстү өөредип, шуртузун амыдыралдың оруунче кии­рип каанывыс деп санаар мен. Бо хүн бисти үнелеп бо юбилейлиг хемчегни эрттирип турар чонга, ХБАБ-тың албан чериниң ажылдакчыларынга өөрүп четтиргенивисти илередир-дир бис. Бистиң 50 чыл болган ою­вустан аңгыда Тываның Россияга каттышканының 100 чыл ою, Кызыл хоорайың тургустунгандан бээр 100 чыл ою дээн улуг байырлалдар таваржып турар-дыр. Ынчангаш республиканың бүгү чонунга, аныяк-өскенге бис ышкаш улуг назылааже, 50-60 чыл кады демниг чурттаарын, чедиишкиннерни, каңдег кадыкшылды күзээр кижи-дир мен» деп, Кара-оол Иргитович өөрүп чугаалады. Оон аңгыда хоочуннуң бир улуг чедиишкини - 1963 чылда Чаа-Хөл сумузунга ажылдап чорааш, Бүгү-россияның суур чөвүлелдериниң даргаларының хуралынга Москвага Салчак Калбак-Хөрекович Тока-биле кады барып киришкени болуп турар.

Өөнүң ээзиниң сөстеринге каттыш­пышаан, Кадыг-оол Дулушовна аныяк­тарга дараазында чагыгларны чугаалады: «Бистиң үевисте ада-иелеривис кончуг кижизидилгелиг турган. Олар чүнү-даа чугаалаарга, ажы-төл дыңнаар чораан. Амгы үеде ажы-төлдүэмин эрттир хостуг салыпкан деп бодаар-дыр мен. Аргалыг болза ада-иезиниң аайындан эртпейн чоруур болза эки, чүге дизе «кижи болуру чажындан, аът болуру кулунундан» дээр болгай. Ынчангаш республиканың ажы-төлүнге, аныяктарынга бо каш дакпыр юбилейлиг чылда чүгле экини, эртем-билиглиг кижилер болурун, ка­дык­шылды, өөрүшкүнү күзээр-дир мен».

Кара-оол Иргитович болгаш Кадыг-оол Дулушовнаның кады амыдырал, өг-бүле тудуп чурттааш, 50 чыл болган кайгамчыктыг байырлалын демдеглээри-биле эң-не чоок кижилери ХБАБ-ка чыглап келгеннер. Оларның улуг уруу Марита Кара-ооловна Иргит ада-иезинге дараазында чылыг, чымчак сөстерни чугаалады: «Авам, ачамга ам-даа бистиң аравыска аас-кежиктиг чуртаарын, уругларының уругларының уругларын кады азырап, кижизидип, карактап өстүржүрүн, деңге чурттап чоруурун күзээр кижи-дир мен».

Юбилярларның улуг уруу бо чылын 50 харны харлап турар, а эң-не хеймери – уйнуунуң уйнуу бо чылдың май 9-та төрүттүнген, адын Виктория деп адааннар. Кара-оол Иргитович болгаш Кадыг-оол Дулушовна — амгы үеде Чаа-Хөл, Мөңгүн-Тайга кожууннарының хүндүлүг чурттакчылары. Ийи чыл бурунгаар, 2012 чылда, Кара-оол Ирги­тович 70 чылдаан юбилейин демдег­леп эрттирген. ТР-ниң ХБАБ эргелели Россия биле Тываның демнежилгезиниң  100 чыл оюн таварыштыр алдын куданы чараш байырланчыг хөөнге эрттирбишаан, хүндүлүг хоочуннарга юбилейлиг медальдарны тывыскан.

Уран ОНДАР.

Кызыл хоорай.

Рубрика: 

sitemap