Дээр – чүгле онза эргелиглерге!

1930 чылдың август 2-де Воронеж хоорайдан ырак эвеске Москаның шериг округунуң шериг авиациязының өөредилгезиниң үезинде 12 кижиден тургустунган ийи бөлүк десант кезээ парашют-биле агаардан шураан.  Ол чүүл парашют десантызының улуг ажык­тыын, дээрден дайзынның кезээн дүрген эжелеп болурун көргүскен.

Оон эгелээш-ле чылдың август 2-ни Агаар-десантызының шерииниң хүнүдеп демдеглеп эгелээн. Агаар десантызын «чалгыннарлыг чадаг шериг», «ак-көк береттер» дээн чижектиг аттар-биле адаар, кандыг-даа байдалда олар-биле кезээде эрес-дидим чоруу кады чоруур.

Бо удаада эрткен айда Кострома хоорайда агаар-десант шериинге шериг албан-хүлээлгезин күүсеткеш келген аныяк оол Дамба-Доржу Каң-оол-биле ук байырлалдың болгаш шериг албан-хүлээлгезиниң дугайында чугаалаштывыс.

- Агаар-десант шериинче кирери белен эвес болгай, канчап ынаар шилилгени эртте берген сен сонуургадып көрем?

- Эрткен чылын Сүт-Хөл кожууннуң Кара-Чыраа ортумак школазын дооскаш, шериг комиссариадынче шериг эртер күзелим-биле четкен мен. Ол ынчан иштики херектер яамызының, агаар-десант шерииниңбаза демир-орук шериинче келдириишкин чоруп турган. Бодум күзелим-биле иштики херектер яамызының шериинге хүлээлгем эрттириксеп турган мен, ынчалза-даа оон чыдып калган болдум. Мээң комиссариатка келген хүнүмде, 2013 чылдың июнь 23-те, агаар-десант шериинче оолдар ап турар болган. Бистерни чыскааптарга эң-не узуну мен болдум, оон бир-ле офицер келгеш, «бедиктен коргар сен бе» деп айтырды. «Чок» деп харыылаарымга, мени агаар-десант шериинче киир бижидип каан.

- Шеригге берге болду бе?

- Шериг албан-хүлээлгемниң эге үш айларын Омск хоорайга эрттирген мен. Аңаа бир дугаар парашюттан шураан мен. Улаштыр шериимни Кострома хоорайга төндүр эрттирген мен. Шериг албан-хүлээлге күүседири кажан-даа белен эвес болур деп бодаар мен. Ылаңгыя мен ышкаш, школа соонда келген оолдарга. Ынчалза-даа эр кижи болганывыста бергелерни шыдажып эртер ужурлуг бис. Бир чыл дургузунда шериглээш, Тывамга бо чылдыңиюнь 30-де чанып келген мен.  

- Каш катап парашюттан шураан сен? Коргунчуг болду бе? Эңбир дугаар шурааның дугайында чугаалап көрем.

- Ниитизи-биле он хире катап шураан мен. Эң-не бир дугаар шураашкынымны Омск хоорайга өөредилге үезинде кылдым. Канчап шурапканымны таптыг билбейн барган мен. Самолеттан агаарже шурапкаш, бадып бар чыдарга коргунчуг болур, ынчалза-даа кажан парашют ажыттынып келирге, кижи оожургай бээр чорду. Долгандыр чараш чурумалдар көрүп турдуңда, чер бо чоокшулап келир. 

- Каш дугаар шурап тургаш кортпас апарган сен?

- Бедик черден кижи черле коргар, про­фессионалдар безин, чүгле сээдеңулус кортпас деп чугаа бар. Кажан самолет иштинге шураар оочурум манап оргаш, та чүге-ле ийик, чуртталга дугайында ханы бодап эгелээр турган мен. Ону дам-на үнелеп эгелээр. А кажан шураашкын соонда, кадыг черге буттарыңтуруптарга, сактырга-ла өлүм чок кижи апарган ышкаш болур чорду.  

- Шериг сеңээ чүнү берген деп бодаар сен?

- Шериг албан хүлээлгем күүсеткен соомда медерелдиг, хөй боданыр апарган мен. Шериг меңээ эш-өөрнү, акыларны берген. Оон аңгыда ада-иемни, төрелдеримни ооң мурнундан артык хүндүлээр, үнелээр апардым. Хостуг үемни база шын ажыглап өөреткен. Шериг албан хүлээлгем күүсеткеш келгенимге чаңгыс-даа хомудаваан мен, харын-даа агаар десант шериинге шериглээнимге чоргаарланыр мен. 

- Август 2-де, Агаар десант шерииниң хүнүн канчаан демдеглеп эрттирер бодап турар сен?

- Фонтанга эштип, бажынга шилди бузар, тельняшказын хөрээнден ора согар деп чүве меге. Езулуг агаар шериг десантниги бодунуң тельняшказын болгаш бередин кезээде кадагалап, хүндүлеп чоруур. Эш-өөрүм-биле ужуражып, агаарлап, шериг дугайында сактып чугаалажыр бис. 

- Шеригге кады албан хүлээлгең күүседип турган эштериң-биле эдержип, харылзаа тудуп турар сен бе?

- Ийе, харылзаавыс үзүлбээн. Телефон, интернет таварыштыр-даа долгажып турар бис.  

- Эштеринге байырдан чедирер сен бе?

- Кады шериг хүлээлгевис эрттирип турган шупту эш-өөрүмге база өске-даа агаар десант шерииниңоолдарынга, акыларымга изиг, чалбырааштыг байыр чедирип тур мен! Бистерден аңгыда кым-даа эвес! Оон аңгыда офицерим Заир-Хануз Бокеевке улуу-биле четтиргенимни илередиксеп тур мен. Шериг соонда-даа офицерим-биле харылзаа тудуп турар мен, бир чылдыңдургузунда ол мээңакым ышкаш апарган. Кезээде бистерни чоок билип, хүндүлеп чорааны дээш четтирдим! Агаар десатн шерииниңхүнү-биле, эш-өөр! Чер – шупту улуска, а дээр – чүгле онза эргелиглерге!   

Уран ОНДАР чугаалашкан.

 

sitemap